Tổ chức hoạt động thanh tra cấp huyện và một số vấn đề đặt ra    
Cập nhật: 09/09/2022 02:58
Xem lịch sử tin bài

Hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo hiện nay được tổ chức theo cấp hành chính từ trung ương đến địa phương. Trong đó, cơ quan thực hiện nhiệm vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo được tổ chức thành cơ quan chuyên trách gắn với cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể: Ở Trung ương hoạt động này giao cho Thanh tra Chính phủ và cơ quan thanh tra bộ, ngành. Thanh tra Chính phủ có nhiệm vụ quản lý nhà nước và trực tiếp tiến hành hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo chức năng và khi được Thủ tướng giao. Ở địa phương, với cấp tỉnh, hoạt động này do cơ quan thanh tra tỉnh (với tư cách là sở chuyên ngành của Uỷ ban nhân dân tỉnh) và cơ quan thanh tra sở thực hiện. Riêng với cấp huyện, mọi hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo do thanh tra huyện thực hiện với tư cách là cơ quan chuyên môn của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện.

Tiếp công dân là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân quy định tại Điều 4 Luật Tiếp công dân đón tiếp để lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định của pháp luật[1]. Hoạt động tiếp công dân được giao cho các cơ quan từ Trung ương đến địa phương nhưng do tính chất của hoạt động này có sự khác nhau nhất định giữa Trung ương và địa phương nên cách thức tổ chức hoạt động tiếp công dân ở Trung ương và địa phương cũng có sự khác nhau nhất định. Cụ thể, ở Trung ương, hoạt động tiếp công dân được giao cho Ban tiếp công dân Trung ương thuộc Thanh tra Chính phủ. Ở bộ, ngành, hoạt động này được giao cho một đơn vị/bộ phận trực thuộc bộ (ở bộ, cơ quan ngang bộ, tổng cục và tổ chức tương đương; cục); ở địa phương, hoạt động này do một bộ phận thuộc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, huyện phụ trách đầu mối và quá trình tiến hành sẽ có sự phối hợp với các cơ quan chuyên môn, bộ phận chức năng khác.

 

Như vậy, theo quy định hiện hành, thanh tra huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là Thanh tra huyện) là một trong những cơ quan thuộc hệ thống các cơ quan thanh tra nhà nước. Theo quy định tại Khoản 1, Điều 26 Luật Thanh tra năm 2010 thì Thanh tra huyện là cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện, có trách nhiệm giúp Uỷ ban nhân dân cùng cấp quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo… theo quy định của pháp luật. Cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra huyện, Nghị định số108/2020/NĐ-CP ngày 14/9/2020 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 37/2014/NĐ-CP ngày 05/5/2014 của Chính phủ quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhận dân huyện, quận, thị xã thành phố thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, quy định Thanh tra huyện tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong phạm vi quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp huyện; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra giải quyết khiếu nại, tố cáo…, tiếp công dân theo quy định của pháp luật. Như vậy, Thanh tra huyện được bổ sung thêm nhiệm vụ tiếp công dân. Nhìn một cách tổng quát, nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra huyện là khá lớn, cho thấy sự kỳ vọng của các nhà làm luật nhằm thể chế hóa nguyên lý thanh tra luôn gắn với quản lý, là công cụ của hoạt động quản lý, một khâu của chu trình quản lý ở cấp huyện. Tuy nhiên, những quy định về tổ chức, thẩm quyền, hoạt động của Thanh tra huyện - yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp huyện cũng bộc lộ nhiều hạn chế như:

 

Một là, quy định cứng trong Luật về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như số lượng biên chế của cơ quan thanh tra huyện chưa hợp lý.

 

Theo quy định tại Điều 26 Luật Thanh tra năm 2010, Thanh tra huyện là cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện, có trách nhiệm giúp Uỷ ban nhân dân cùng cấp quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật. Về mặt hoạt động, Thanh tra huyện chịu sự chỉ đạo, điều hành của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cùng cấp và chịu sự chỉ đạo về công tác, hướng dẫn về nghiệp vụ thanh tra của Thanh tra tỉnh.

 

Theo quy định nêu trên, Thanh tra huyện có nhiệm vụ giúp Uỷ ban nhân dân cấp huyện quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật. Như vậy, pháp luật về thanh tra quy định chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra huyện trên tất cả các lĩnh vực công tác của ngành. Cùng với đó là biên chế cứng của cơ quan này cũng được quy định và áp dụng trên phạm vi cả nước.

 

Thực tiễn cho thấy, về cơ bản, Thanh tra huyện thực hiện tất cả các lĩnh vực công tác của ngành, tuy nhiên mức độ thực hiện có sự khác biệt rõ rệt. Hoạt động thực tế của cơ quan thanh tra huyện chủ yếu tập trung vào lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo. Tổng kết 09 năm thi hành Luật Thanh tra năm 2010[2] cho thấy, hiệu quả hoạt động của cơ quan thanh tra cấp huyện còn hạn chế, chủ yếu thực hiện chức năng tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện, không phát huy được vai trò trong phát hiện, kiến nghị khắc phục sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật, phòng ngừa và phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện…. Thực trạng này được giải thích từ thực tế rằng lĩnh vực khiếu nại, tố cáo có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, đến trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trên địa bàn, đến uy tín của cán bộ, đảng viên và liên quan đến trách nhiệm của Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước nên luôn là lĩnh vực ưu tiên cần tập trung giải quyết. Do đó, Thanh tra huyện thường được giao giúp Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.

 

Về biên chế, theo quy định hiện hành, biên chế của Thanh tra huyện được giao trên cơ sở vị trí việc làm, gắn với chức năng, nhiệm vụ, phạm vi hoạt động và nằm trong tổng số biên chế công chức trong các cơ quan, tổ chức hành chính của huyện được cấp có thẩm quyền giao. Số lượng công chức, người lao động tại Thanh tra huyện trung bình từ 04 - 07 người (01 Chánh thanh tra và không quá 02 Phó Chánh thanh tra[3]) áp dụng cho tất cả các cơ quan Thanh tra huyện trên toàn quốc. Quy định này vừa không phù hợp với thực tiễn từng địa phương, vừa không đáp ứng được những yêu cầu về nhiệm vụ của Thanh tra huyện. Những huyện có quy mô dân số lớn, hoạt động kinh tế, xã hội phát triển mạnh mẽ dẫn đến nảy sinh nhiều vấn đề trong hoạt động thanh tra, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng cũng chỉ có số biên chế công chức giữ ngạch Thanh tra viên như đối với các huyện có dân số ít, kinh tế chưa phát triển, tình hình xã hội không phức tạp. Điều này dẫn đến quá tải trong hoạt động của một số cơ quan Thanh tra huyện chỗ này và lãng phí nguồn lực ở chỗ khác. Ví dụ: Tại một số huyện vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo việc tổ chức hoạt động thanh tra không hiệu quả và không thực sự cần thiết khi thực tiễn quản lý nhà nước tại đây không đặt ra yêu cầu tiến hành hoạt động thanh tra thường xuyên hay theo kế hoạch hàng năm. Ở những địa phương cấp huyện này, việc tổ chức hoạt động thanh tra có khả năng gây lãng phí nguồn lực nhà nước. Ngược lại, tại một số tỉnh, thành phố có tốc độ phát triển cao, công tác quản lý nhà nước cần được tăng cường về lực lượng nhằm kịp thời phòng ngừa, xử lý nhiều hành vi vi phạm pháp luật mới phát sinh và bảo đảm duy trì trật tự quản lý nhà nước trên các lĩnh vực nhưng lực lượng thanh tra được bố trí cho cấp huyện tại các địa phương này lại rất mỏng, không thể đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước đề ra. Ví dụ, thanh tra huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang trong 07 năm từ 2011 đến 2017 tiến hành được 22 cuộc thanh tra[4], tức trung bình 03 cuộc thanh tra/năm thì thanh tra quận Hà Đông, thành phố Hà Nội trong 01 năm đã tiến hành tới 07 cuộc thanh tra[5].

 

Bên cạnh đó, trong cơ cấu nhân sự của cơ quan thanh tra huyện thì số lượng công chức được bổ nhiệm vào ngạch thanh tra chưa nhiều do những yêu cầu khắt khe về chuyên môn, nghiệp vụ, lại thường xuyên có sự thay đổi do sự điều động, luân chuyển công tác từ phía Uỷ ban nhân dân . Thực trạng đó dẫn đến việc xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra huyện hoàn toàn bị động bởi không thể kế hoạch hóa được việc đào tạo, quy hoạch đội ngũ cán bộ thanh tra chuyên nghiệp và tâm huyết, gắn bó với nghề.  

 

Vấn đề đặt ra là với số lượng biên chế được giao như hiện nay và sự lệ thuộc bộ máy nhân sự vào Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện thì Thanh tra huyện liệu có thực hiện đầy đủ và hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ được giao hay không?. Bởi vì trên thực tế, để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao trên tất cả các lĩnh vực công tác của ngành, các cơ quan thanh tra phải có đầy đủ nguồn lực để thực hiện. Ví dụ, về con người phải đảm bảo số lượng cán bộ được bổ nhiệm thanh tra viên để thành lập Đoàn thanh tra hoặc đủ cán bộ để đồng thời thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao trên các lĩnh vực công tác của ngành.

 

Hai là, một số quy định về hoạt động thanh tra không phù hợp với Thanh tra huyện. Chẳng hạn, quy định về giám sát hoạt động đoàn thanh tra chỉ phù hợp với Thanh tra Chính phủ, Thanh tra bộ, ít phù hợp với Thanh tra tỉnh và không phù hợp với Thanh tra huyện.

 

Bên cạnh đó, mặc dù cơ quan thanh tra cấp huyện có chức năng tham mưu cho Uỷ ban nhân dân cùng cấp trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân và chủ yếu tập trung tham mưu đối với những vấn đề liên quan đến trình tự, thủ tục pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân. Thực tế cho thấy, vai trò của cơ quan thanh tra cấp huyện trong các lĩnh vực trên không được quy định rõ và phản ánh rõ trong thực tiễn hoạt động.

 

Ba là, vấn đề tính độc lập tương đối trong tổ chức và hoạt động của thanh tra huyện còn khá yếu. Thực tiễn cho thấy, hoạt động của Thanh tra huyện hiện tại phụ thuộc rất lớn vào Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp nên tính độc lập, tự chịu trách nhiệm không cao. Từ việc tổ chức bộ máy nhân sự đến xây dựng kế hoạch thanh tra, quá trình tiến hành thanh tra, ra kết luận thanh tra… thanh tra huyện đều chịu sự chỉ đạo trực tiếp từ Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện.

 

Bốn là, về tổ chức ban tiếp công dân, theo quy định hiện hành, Ban tiếp công dân ở cấp huyện thuộc văn phòng Uỷ ban nhân dân  cùng cấp, do một Phó Chánh văn phòng phụ trách. Thanh tra huyện có nhiệm vụ tham mưu cho Uỷ ban nhân dân về công tác này. Như vậy là theo quy định của pháp luật thì chỉ thanh tra huyện là cơ quan thanh tra có nhiệm vụ tham mưu của cơ quan hành chính cùng cấp về nhiệm vụ này. Mặc dù trên thực tế, cơ quan thanh tra tỉnh cũng thực hiện nhiệm vụ này nhưng là nhiệm vụ do Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh yêu cầu và giao chứ không phải nhiệm vụ do luật định. Việc quy định chức năng, nhiệm vụ này về tổ chức của Ban tiếp công dân ở cấp huyện như vậy dẫn đến tổ chức hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp huyện có những điểm cần lưu ý, làm rõ để triển khai có hiệu quả trên thực tế.

 

Có thể nhận thấy, không thể phủ nhận những đóng góp đặc biệt quan trọng của Thanh tra huyện trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong suốt nhiều thập niên qua, đặc biệt ở những quận, huyện có quy mô dân số lớn, kinh tế - xã hội phát triển, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Thanh tra huyện chính là hoạt động thanh tra ở cấp cơ sở, góp phần giải quyết những vấn đề nảy sinh trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng và thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn, của cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện. Nhờ vậy mà nhiều vụ việc được giải quyết kịp thời, không phát sinh thành điểm nóng, gây mất an ninh trật tự xã hội. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của Thanh tra huyện thời gian qua cũng đặt ra những vấn đề cần phải nghiên cứu, phân tích, đề xuất những giải pháp khả thi nhằm nâng cao vị trí pháp lý của cơ quan thanh tra cấp huyện với tư cách là cơ quan tham mưu, giúp Uỷ ban nhân dân cùng cấp quản lý nhà nước về một số lĩnh vực quan trọng của quản lý nhà nước.

 

Nằm trong bối cảnh chung thực hiện Chiến lược phát triển ngành Thanh tra đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 với định hướng xây dựng các cơ quan thanh tra tập trung, thống nhất theo cấp hành chính gồm 02 cấp, cấp Trung ương và cấp tỉnh. Tuy nhiên, cho đến nay, tổ chức cơ quan thanh tra nhà nước về cơ bản vẫn giữ nguyên mô hình cơ quan thanh tra gắn với cơ quan quản lý nhà nước các cấp. Vậy, để thực hiện tầm nhìn đến năm 2030 như Chiến lược đặt ra thì vấn đề tổ chức hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp huyện sẽ thực hiện như thế nào cần được nghiên cứu, phân tích, làm rõ cả về cơ sở pháp lý và thực tiễn từ mô hình tổ chức cơ quan thanh tra cấp huyện đến vấn đề tổ chức hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động này. Bên cạnh đó, vấn đề rất quan trọng đó là bộ máy nhân sự của cơ quan thanh tra huyện cũng cần có những giải pháp mang tính đột phá. Số lượng biên chế cần được xác định một cách linh hoạt trên cơ sở địa lý vùng miền, trình độ phát triển kinh tế xã hội và mức độ dân cư, đảm bảo thực hiện hiệu quả chức năng nhiệm vụ được giao. Tính ổn định của bộ máy, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm công tác của đội ngũ cũng cần được quan tâm nhằm đảm bảo chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra cấp huyện. Đây thực sự là những vấn đề căn bản, quyết định đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ quan thanh tra cấp huyện.

 


TS. Phạm Thị Huệ
Trưởng phòng Nghiên cứu và Hợp tác phát triển
Viện Chiến lược và Khoa học thanh tra


[1]Khoản 1, Điều 2 Luật Tiếp công dân năm 2013.

[2] Thanh tra Chính phủ, Báo cáo số 2333/BC-TTCP ngày 25/12/2019, tổng kết 9 năm thi hành Luật Thanh tra năm 2010.

[3] Điều 8, Thông tư liên tịch số 03/2014/TTLT-TTCP-BNV ngày 08/09/2014 của Tổng Thanh tra Chính phủ phối hợp Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành.

[4] Xem: http://baohagiang.vn/thoi-su-chinh-tri/201706/doan-kiem-tra-btv-tinh-uy-lam-viec-voi-btv-huyen-uy-quan-ba-704869/

[5]Xem: http://www.thanhtravietnam.vn/tin-trong-nganh/thanh-tra-quan-ha-dong-thanh-tra-de-dam-bao-quyen-va-loi-ich-hop-phap-cua-nguoi-dan-193927

Tổng số lượt truy cập

2982788

Membership Thành viên:
Latest New User Latest: nguyen sigiao
Hôm nay Hôm nay: 0
Hôm qua Hôm qua: 0
User Count Overall: 6
People Online People Online:
Online Online: 22
Members Thành viên: 0
Tổng cộng Tổng số: 22
Tổng cộng
Online Now Online: