Niên giám Thông tin Khoa học xã hội số 6

Trả lời phỏng vấn Báo Khoa học và Đời sống về một số vấn đề xoay quanh nhu cầu nhận thức của con người, GS.TS. Hồ Sĩ Quý - Viện trưởng Viện Thông tin KHXH đã nêu ra một số quan điểm sau: 1- Không có lý do gì thuộc tư duy hoặc tố chất bẩm sinh khiến người Việt khó học triết học. Vấn đề thuộc về người dạy, thuộc về cái được dạy, phương pháp dạy và môi trường giảng dạy. 2- Người Việt vẫn thiếu một kiểu văn hóa tư duy đẩy sự phân tích, chiêm nghiệm, lý giải về sự việc đến tận cùng logic khách quan của nó. 3- Cái yếu của tư duy truyền thống ở Việt Nam là do ưa khái quát nên thường rơi vào tình trạng bỏ quên các dữ kiện chi tiết, các bằng cớ cụ thể. 4- Có sự khác biệt giữa triết học Việt Nam và triết học phương Tây một phần là do: Việt Nam là một xã hội muộn về phát triển khoa học, kỹ thuật và công nghiệp. Nền giáo dục truyền thống không phải là nền giáo dục đề cao phát minh, khám phá, sáng tạo, không hướng con người đến tìm tòi chân lý mà chỉ hướng đến việc xác lập giá trị. 5- Bảng giá trị xã hội có phần lệch lạc và việc dạy đạo đức cho lớp trẻ không phải là công việc dễ dàng. Với đạo đức, người ta chỉ có thể dạy được kiến thức về đạo đức. 6- Nhu cầu nhận thức luôn luôn là nhu cầu mãnh liệt, thỏa mãn nhu cầu nhận thức chắc không kém hạnh phúc hơn việc thỏa mãn những nhu cầu khác…

Cũng trong Niên giám số này, GS.TS. Hồ Sĩ Quý còn có bài “Đói nghèo ở Việt Nam trong ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu”. Cung cấp số liệu thông tin về diễn biến của tình hình nghèo đói ở Việt Nam trước khủng hoảng kinh tế toàn cầu và phân tích ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu đến tình trạng đói nghèo ở Việt Nam, chỉ ra những nguyên nhân kinh tế, chính trị và xã hội giúp Việt Nam đạt được những thành tựu đáng kể trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, tác giả bài viết kết luận: Tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu đến người nghèo và đến tình trạng nghèo đói ở Việt Nam không thật rõ và cũng không quá nghiêm trọng.

Báo cáo chuyên đề “Cơ cấu xã hội Việt Nam: thực trạng, những vấn đề đặt ra và giải pháp” của GS.TS. Phạm Xuân Nam gồm 6 phần nội dung chính: 1- Nhận thức về khái niệm cơ cấu xã hội. 2- Cơ sở lý luận, phương pháp luận nghiên cứu về sự hình thành và biến đổi cơ cấu xã hội. 3- Thực trạng cơ cấu xã hội - giai cấp ở nước ta sau hơn 20 năm đổi mới. 4- Thực trạng của từng giai cấp, tầng lớp hợp thành cơ cấu xã hội - giai cấp ở nước ta hiện nay. 5- Dự báo xu hướng phát triển, biến đổi của cơ cấu xã hội - giai cấp Việt Nam đến năm 2020 - những vấn đề đặt ra. 6- Kiến nghị và giải pháp.

Là thành quả của nhiều năm kiên trì thực hiện kế hoạch hóa gia đình, đẩy mạnh việc giảm sinh, Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng với 58 triệu người trong độ tuổi lao động (từ 15 đến 64 tuổi). Tỷ lệ người trong độ tuổi lao động cao, cứ 2 người lao động mới có 1 người phụ thuộc (trẻ em dưới 15 tuổi và người già từ 65 tuổi trở lên). Nội dung bài viết “Về cơ cấu dân số vàng ở Việt Nam hiện nay” của GS. Lê Thi tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến cơ cấu dân số vàng ở Việt Nam, đó là quy mô, mật độ dân số, chất lượng dân số, chất lượng lao động, chính sách tạo việc làm cho người lao động, đào tạo nghề cho người lao động, chế độ tiền lương, chính sách an sinh xã hội, dịch vụ y tế và các hoạt động văn hóa, thể thao…

Trong bài “Tiến tới xây dựng bộ môn địa chính trị ở Việt Nam”, PGS.TS. Nguyễn Văn Dân nhận định, trong khi trên thế giới nhiều nước đã có các học viện nghiên cứu địa chính trị thì ở Việt Nam, địa chính trị chưa trở thành một ngành nghiên cứu độc lập, vì thế, trong hệ thống các viện nghiên cứu chúng ta chưa có viện địa chính trị. Trong hệ thống giáo dục, địa chính trị cũng chưa trở thành một bộ môn độc lập trong các trường đại học. Đã đến lúc Việt Nam cần có một chủ trương chính thức cho việc xây dựng và phát triển bộ môn khoa học địa chính trị cả trong lĩnh vực nghiên cứu lẫn giảng dạy. Việc thành lập bộ môn khoa học này sẽ tạo điều kiện cho các nhà khoa học tập trung nghiên cứu và giúp đề ra các chính sách phát triển quốc gia có hiệu quả, phù hợp với tiềm năng vật chất và tinh thần của đất nước.

Thực trạng bạo lực học đường ở Việt Nam hiện đang là một vấn đề xã hội đáng báo động. Con số bạo lực ngày một gia tăng không chỉ riêng ở thành thị mà ở cả nông thôn. Tính chất bạo lực cũng ngày một nguy hiểm, tiềm ẩn mối lo ngại đối với tất cả những người trong cuộc và toàn xã hội. Trình bày khái niệm bạo lực học đường, khái quát tình hình bạo lực học đường ở một số quốc gia trên thế giới, bài viết của tác giả Bùi Thị Hồng tập trung tìm hiểu tình hình bạo lực học đường ở Việt Nam những năm gần đây với sự gia tăng về số lượng, mở rộng về phạm vi, phổ biến tình trạng bạo lực giữa giáo viên và học sinh, bạo lực gia tăng trong nữ sinh; phân tích nguyên nhân dẫn đến các vụ bạo lực học đường ở học sinh hiện nay; và đề xuất một số phương hướng ngăn ngừa bạo lực học đường.

Trong sưu tập chuyên đề này, đáng chú ý còn có bài “Tổng quan về các loại hình dịch vụ tại các thư viện và cơ quan thông tin” của ThS. Trần Mạnh Tuấn, giới thiệu chung về các dịch vụ thông tin hiện có, tập trung giới thiệu về dịch vụ tham khảo - loại hình dịch vụ bao hàm nhiều dịch vụ cấu thành đang rất được quan tâm hiện nay, và cung cấp một số thông tin phản ánh xu thế phát triển của dịch vụ trong thời gian tới.

Mời bạn đọc xem thêm các bài: “Vấn đề xây dựng đại học đẳng cấp quốc tế ở Việt Nam: so sánh giáo dục đại học giữa Việt Nam với Thái Lan” của GS.TS. Nguyễn Văn Tuấn, “Tổng quan kinh tế Việt Nam năm 2010” của ThS. Nguyễn Minh Hồng, “Tình hình nghiên cứu sử học năm 2010 của Việt Nam” của Thanh Hòa và Phan Thị Vân, “Vài nét nổi bật trong nghiên cứu - thông tin về nhà nước và pháp luật năm 2010” của Phòng Thông tin Nhà nước và Pháp luật, “Tổng quan tình hình thế giới năm 2010” của ThS. Nguyễn Thị Minh Trung và Đoàn Thị Quý, “Đời sống văn học Việt Nam năm 2010” và “Tình hình nghiên cứu ngôn ngữ học trong nước năm 2010” của ThS. Nguyễn Thị Hiền, “Một số nét về giải Nobel khoa học kinh tế năm 2010” của ThS. Trương Tuấn Anh, “Roland Barthes đã giải cấu trúc như thế đấy!” của PGS.TS. Nguyễn Văn Dân và “Lớp đào tạo cán bộ trẻ Nghiên cứu chủ thuyết phát triển Việt Nam” của ThS. Trương Thị Thu Trang và TS. Phan Tân.

Hy vọng Niên giám Thông tin Khoa học xã hội số 6 sẽ tiếp tục là một loại hình thông tin bổ ích và có đóng góp nhất định cho công tác dự báo khoa học nói riêng và cho hoạt động thông tin khoa học nói chung.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

-Diên Vũ-