Niên giám Thông tin Khoa học xã hội số 4

Ở lĩnh vực lịch sử, đáng chú ý có báo cáo tổng kết Hội thảo “Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX” của GS. Phan Huy Lê, Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử Việt Nam. Hội thảo được Hội Sử học Việt Nam và UBND tỉnh Thanh Hoá tổ chức trong hai ngày 18 và 19 tháng 10, nhân dịp kỷ niệm 450 năm ngày chúa Nguyễn Hoàng vào Nam dựng nghiệp (1558-2008), nhằm tôn vinh những cống hiến của chúa Nguyễn và triều Nguyễn trong sự nghiệp mở mang lãnh thổ, thống nhất đất nước, xây dựng quốc gia thống nhất và để lại một di sản văn hoá đồ sộ trong di sản văn hoá dân tộc.

“Mô hình phát triển Đông Á” và “Mô hình phát triển Đông Nam Á” là hai khái niệm được David Dapice và các chuyên gia Harvard sử dụng trong báo cáo tư vấn cho Chính phủ Việt Nam 2008. Báo cáo chỉ ra những kinh nghiệm thành công của Hàn Quốc, Đài Loan và một số nước Đông Á khác trong quá trình trở thành các nước công nghiệp hóa mới (NICs), các nền kinh tế công nghiệp hóa mới (NIEs) và những kinh nghiệm thất bại (tương đối) của các nước Đông Nam Á đến nay vẫn chưa (hoặc không) vượt qua được cái bẫy của sự phát triển. Bài viết của PGS., TS. Hồ Sĩ Quý bàn về khả năng ứng dụng những bài học kinh nghiệm này và cố gắng tìm kiếm gợi ý cho sự phát triển ở Việt Nam từ góc độ văn hóa và con người, với các nội dung: 1) Tham vọng của thời tăng trưởng và những lời cảnh báo; 2) Rồng, hổ Đông Á và những bài học gây ấn tượng; 3) “Mô hình Đông Á và Đông Nam Á” của David Dapice và các cộng sự; 4) Các gợi ý cho Việt Nam.

Ở lĩnh vực văn hóa, trên cơ sở nghiên cứu và chứng kiến sự phát triển khá nhanh theo chiều hướng đa dạng và phong phú của đời sống tinh thần xã hội, trong đó có đời sống tư tưởng - lý luận Việt Nam vài thập niên gần đây, PGS., TS. Hồ Sĩ Quý còn có bài viết gợi mở một cái nhìn tổng thể về diện mạo lý luận và phương pháp luận về văn hóa và con người ở Việt Nam. Bên cạnh đó là bài viết của PGS., TS. Nguyễn Văn Dân, đề cập đến quyền tự do văn hóa - một trong những quyền cơ bản của con người để xây dựng đời sống văn hóa, phân tích sự đổi mới diễn ra trên một số lĩnh vực quan trọng của đời sống văn hóa Việt Nam trong thời đại hội nhập hiện nay như chính trị - pháp lý, quan niệm sống và lối sống, phục hồi và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, hội nhập và tiếp thu các giá trị văn hóa thế giới, v.v… Bài viết sẽ đem lại cho bạn đọc một hình dung khá toàn diện về “Đời sống văn hóa của người Việt Nam sau hơn hai mươi năm đổi mới”.

Ở lĩnh vực kinh tế, hai bài viết của PGS., TS. Trần Đình Thiên và ThS. Ngô Thế Bắc giúp bạn đọc nhận diện cuộc khủng hoảng toàn cầu hiện đang đặt ra những vấn đề căn bản của hệ thống kinh tế toàn cầu về mô hình phát triển, các nguyên lý, quy tắc vận hành và các công cụ phát triển mới. Còn bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2008 thì nổi bật với lạm phát đầu năm tăng cao, giá xăng dầu biến động, thị trường bất động sản trầm lắng, thị trường chứng khoán tuột dốc, biến động mạnh trên thị trường tài chính tiền tệ,… Trong bối cảnh này, theo các tác giả, năm 2009 sẽ là một năm rất khó khăn cho Việt Nam. Chống suy thoái, bảo đảm tăng trưởng là hợp lý, nhưng mục tiêu ưu tiên hàng đầu, trực tiếp hiện nay phải là ổn định vĩ mô và tạo việc làm. Việt Nam không nên quá chú trọng vào tốc độ tăng trưởng cao mà nên coi đây là quãng thời gian chứa đựng cơ hội lớn để đẩy mạnh cải cách, tạo lập các cơ sở thiết chế bền vững cho quá trình tăng trưởng lâu dài.

Bài viết của GS., TS. Nguyễn Xuân Kính tổng kết quá trình thực thi từ cuối năm 2001 đến hết năm 2007 và kết quả hoạt động của Dự án điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch, xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên với các nhiệm vụ: 1) Tổng điều tra toàn bộ trữ lượng sử thi của các tộc người bản địa sinh sống trên địa bàn Tây Nguyên và kề cận; 2) Tổ chức việc sưu tầm các sử thi đang được các nghệ nhân lưu giữ trong trí nhớ và truyền miệng; 3) Biên dịch và xuất bản thành sách 75 tác phẩm sử thi của các tộc người dưới hình thức song ngữ tiếng dân tộc và tiếng phổ thông; 4) Tổ chức việc bảo quản kho tàng sử thi Tây Nguyên dưới dạng băng tiếng, băng hình, văn bản.

Bài viết của PGS., TS. Vương Toàn tổng thuật nội dung Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ ba có chủ đề “Việt Nam: hội nhập và phát triển” đã diễn ra trong các ngày 4-7/12/2008 tại Hà Nội, với các lĩnh vực nghiên cứu: lịch sử; kinh tế; pháp lý; xã hội; đô thị và đô thị hóa; nông nghiệp, nông thôn và nông dân; văn hóa và nghệ thuật; tôn giáo; văn học; ngôn ngữ; giáo dục và đào tạo; vấn đề khu vực; bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; vấn đề giao lưu giữa Việt Nam và quốc tế.

Ở lĩnh vực chính trị, bài “Những biến đổi chính trị của Việt Nam sau hơn hai mươi năm đổi mới” của PGS., TS. Nguyễn Văn Dân gồm các phần nội dung: 1) Đổi mới hệ thống chính trị - nhân tố quan trọng nhất trong đổi mới đời sống chính trị của Việt Nam, với đổi mới trong hoạt động của Quốc hội, đổi mới trong bộ máy Chính phủ và các cơ quan chính quyền địa phương, đổi mới về hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể. 2) Xây dựng nhà nước pháp quyền, cải cách lập pháp, cải cách tư pháp. 3) Đổi mới quan hệ nhà nước - công dân. 4) Những vấn đề còn tồn đọng trong công cuộc đổi mới chính trị.

Ở các lĩnh vực khác, Niên giám Thông tin Khoa học xã hội giới thiệu các bài viết: “Giá trị châu Âu: những gợi ý cho sự phát triển” của PGS., TS. Hồ Sĩ Quý, “Những thách thức và triển vọng của xã hội tri thức đối với sự phát triển xã hội và con người” của PGS., TS. Nguyễn Văn Dân, “Một số nét nổi bật trong nghiên cứu luật học và đời sống pháp lý ở Việt Nam năm 2008” của ThS. Nguyễn Thị Hồ Điệp, “Một số vấn đề của ngôn ngữ học nước ngoài” của TS. Nguyễn Huy Cẩn, “Tình hình nghiên cứu ngôn ngữ học ở Việt Nam 2008” của ThS. Nguyễn Thị Hiền, “Trường ca Việt Nam hiện đại: khái niệm và đặc trưng” của ThS. Nguyễn Thị Hậu, “Đời sống văn học Việt Nam 2008” của ThS. Phạm Quỳnh An, “Tổng quan tình hình nghèo đói trên thế giới” của NCV. Lương Thu Trang, v.v…

Phần nội dung thứ III “Khoa học thông tin - thư viện” có bài viết của TS. Ngô Thanh Nhàn, tập trung vào phương án phân luồng công tác trong quy trình số hoá tư liệu thư viện và những đề xuất ban đầu về áp dụng chuẩn Dublin Core cho kho tư liệu chữ Nôm gồm khoảng 20.000 đơn vị sách, bản đồ, bản rập, ảnh… tại Viện Thông tin Khoa học xã hội. Bài của ThS. Trần Mạnh Tuấn tìm hiểu phương pháp đo lường trong nghiên cứu thư mục và web. Bài của NCVC. Đào Duy Tân đề cập đến một số thành tựu phát triển thư viện trong những thập kỷ qua.

Số 4 của Niên giám Thông tin Khoa học xã hội ra mắt bạn đọc với mong muốn là một trong những tư liệu khoa học hữu ích phục vụ công tác nghiên cứu, thông tin khoa học của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và bạn đọc quan tâm tìm hiểu.

Trân trọng giới thiệu!

-Anh Duy-