Nghiên cứu phức hợp về con người từ M. Scheler đến E. Morin và I. T. Frolov

Vai trò đáng kể của tư duy phức hợp (complex thought) trong nghiên cứu con người, theo tác giả, được người ta biết đến bắt đầu từ I. Kant. Nhưng Kant mới chỉ là người đặt vấn đề. Kế thừa Kant, M. Scheler (1874-1928) thực sự là người khám phá và đòi hỏi phải tiếp cận phức hợp về con người để nghiên cứu con người đúng như sự tồn tại độc đáo và phức tạp của nó trong thế giới. Theo Scheler, cho tới thế kỷ XX, sự phát triển của khoa học đã làm cho việc nghiên cứu con người bị chia cắt vụn nát thành những mẩu nhỏ, đến nỗi người ta không thể hiểu được con người là gì. Do vậy, các khoa học phải liên kết lại trong một phương thức thống nhất, nếu muốn nhận thức đúng đắn về con người. Đây là phương thức tư duy phức hợp. Các trình độ khác của nó là tiếp cận phức hợp, nghiên cứu phức hợp - liên ngành.

Bài viết đi từ Scheler và phân tích khá kỹ những công trình nghiên cứu phức hợp về con người của E. Morin và I. T. Frolov. Nhưng, theo tác giả, người thành công nhất với tư duy phức hợp về con người là I. T. Frolov (1929-1999) một học giả Nga, người đã xây dựng Viện con người (1990) tại Viện Hàn lâm khoa học Nga (RAS). Bài viết phân tích khá kỹ quá trình tiếp thu tư duy phức hợp và vận dụng vào thực tế nghiên cứu ở Frolov.