Các phương pháp đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng được sử dụng ở Việt Nam hiện nay    
Cập nhật: 09/09/2022 02:49
Xem lịch sử tin bài

Đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng có tác động lớn đến hiệu lực, hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng. Đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng giúp nhận định chính xác quy mô, tính chất, mức độ, biểu hiện… của tình hình tham nhũng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng phù hợp với thực tế. Qua đó còn giúp nhận định chính xác, đầy đủ hiệu lực, hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng để từ đó tạo ra sức ép lên cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực thi chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng một cách đúng đắn, đầy đủ, hiệu quả.

Thông qua đánh giá tình hình tham nhũng và công tác phòng, chống tham nhũng, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ có được thông tin quan trọng về những vướng mắc, hạn chế của chính sách, pháp luật khi thực thi trên thực tế cũng như thấy được các yếu kém, thất bại của những giải pháp phòng, chống tham nhũng nhất định, từ đó tìm ra nguyên nhân và phương hướng điều chỉnh, khắc phục kịp thời. Điều đó giúp cho nội dung chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng cũng như việc triển khai thực hiện luôn được sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp hơn với thực tế, xem xét kịp thời trách nhiệm của các chủ thể liên quan để khắc phục tránh làm ảnh hưởng đến kết quả chung.

 

1. Phương pháp đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng được cơ quan nhà nước sử dụng

 

Các đánh giá của cơ quan nhà nước theo hình thức truyền thống là các báo cáo thường mang tính tự đánh giá trong nội bộ cơ quan Đảng, nhà nước, cơ quan cấp trên thu thập số liệu và thông tin qua các báo cáo của cơ quan cấp dưới theo con đường văn bản hành chính. Trong đó, các cơ quan tự đánh giá về kết quả thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng của chính cơ quan mình hoặc các cơ quan, đơn vị trực thuộc. Chỉ có một số ít nghiên cứu, khảo sát là có thu thập ý kiến của người dân ở một phạm vi hẹp. Theo định kỳ hoặc yêu cầu đánh giá, Thanh tra Chính phủ và các cơ quan nhà nước có trách nhiệm sẽ ban hành kế hoạch, công văn hướng dẫn đề cương báo cáo và đưa ra thời hạn để gửi báo cáo. Căn cứ vào hướng dẫn của cấp trên, các cơ quan cấp dưới tiếp tục ban hành kế hoạch và hướng dẫn cho các cơ quan trực thuộc.

 

Việc đánh giá theo Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp tỉnh (PACA) thời gian gần đây tập trung vào đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh với vai trò là chủ thể trực tiếp thực hiện công tác phòng, chống tham nhũng, vừa là chủ thể quản lý nhà nước trong công tác phòng, chống tham nhũng, được xây dựng dựa trên phương pháp đánh giá của Ủy ban Chống tham nhũng và Dân quyền Hàn Quốc theo các chỉ tiêu cụ thể, được thực hiện theo 3 bước: 

 

+ Bước thứ nhất (tự đánh giá): thực hiện bởi chính chủ thể được đánh giá. Theo đó, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh thiết lập hồ sơ đánh giá và xây dựng báo cáo đánh giá, hoàn thiện bảng tự chấm điểm theo quy định và các hướng dẫn gửi về Thanh tra Chính phủ; 
+ Bước thứ hai (rà soát, thẩm tra kết quả tự đánh giá): sau khi nhận được Báo cáo đánh giá, bảng điểm tự chấm cùng hồ sơ đánh giá, Tư vấn cùng Tổ công tác của Thanh tra Chính phủ sẽ căn cứ trên hồ sơ, tài liệu mà Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh cung cấp, đối chiếu với bảng tự chấm điểm, báo cáo và rà soát lại điểm tự chấm của địa phương, Dự thảo Báo cáo chung toàn quốc; 

 

+ Bước thứ ba: Đưa ra hội đồng đánh giá và kết luận. Báo cáo đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp tỉnh cuối cùng được tổng hợp, điều chỉnh trên cơ sở trao đổi với đại diện Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh đồng thời có so sánh kết quả đối chiếu từng chỉ số cụ thể với các nhóm đánh giá cấp tỉnh khi có sự chưa thống nhất với nhau. 
Bộ chỉ số cải cách hành chính (PAR) với thang điểm đánh giá là 100 điểm, trong đó: 33,50 điểm là điểm qua điều tra khảo sát; 64,50 điểm tự chấm và 2.00 điểm do Bộ Nội vụ đánh giá. Phương pháp cụ thể là:
+ Tự đánh giá: Các bộ, các tỉnh tự theo dõi, đánh giá và cho điểm kết quả thực hiện nhiệm vụ cải cách hành chính của bộ, tỉnh và các cơ quan, đơn vị trực thuộc theo các tiêu chí, tiêu chí thành phần được quy định trong Chỉ số cải cách hành chính cấp bộ, cấp tỉnh và hướng dẫn của Bộ Nội vụ (kèm theo các tài liệu kiểm chứng). 

 

+ Bộ Nội vụ thẩm định điểm số tự đánh giá của các bộ, các tỉnh với sự tư vấn của Hội đồng thẩm định. Căn cứ vào theo dõi thực tế, điểm tự đánh giá của các bộ, các tỉnh sẽ được Bộ Nội vụ xem xét, công nhận hoặc điều chỉnh nếu cần thiết trên cơ sở thực tế và tài liệu kiểm chứng. Điểm này được gọi là điểm Bộ Nội vụ đánh giá.

 

+ Đánh giá thông qua điều tra xã hội học: Việc điều tra xã hội học được tiến hành khảo sát, lấy ý kiến đánh giá của các nhóm đối tượng khác nhau.

 

Mỗi năm, Bộ chỉ số cải cách hành chính tiến hành khảo sát hàng chục nghìn người dân, doanh nghiệp, lãnh đạo các cơ quan hành chính nhà nước, công chức phụ trách cải cách hành chính thông qua phiếu điều tra theo mẫu ban hành hàng năm. Mỗi loại đối tượng sẽ có mẫu phiếu điều tra riêng phù hợp với đối tượng đó. Trên cơ sở kết quả tự đánh giá, chấm điểm của các bộ, các tỉnh đã được Hội đồng thẩm định thông qua và kết quả điểm điều tra xã hội học trên phần mềm quản lý, chấm điểm xác định Chỉ số cải cách hành chính, Bộ Nội vụ đã tổng hợp, tính toán, xác định các chỉ số, phân tích các dữ liệu liên quan, cả định lượng và định tính, để từ đó xây dựng báo cáo tổng hợp kết quả xác định Chỉ số cải cách hành chính năm 2018. Báo cáo đã tập trung phân tích kết quả Chỉ số tổng hợp (PAR INDEX) và các Chỉ số thành phần theo từng lĩnh vực, tiêu chí của Chỉ số cải cách hành chính đối với từng bộ, từng tỉnh, đồng thời có phân tích cụ thể các tác động của cải cách hành chính trên từng lĩnh vực. Đơn cử như năm 2018, PAR dự kiến khảo sát 18.289 mẫu, cấp bộ 8.610 mẫu, cấp tỉnh 9.679 mẫu, năm 2020, PAR khảo sát 23.733 mẫu, trong đó cấp bộ là 11.660 mẫu, cấp tỉnh là 12.073 mẫu.

 

2. Phương pháp đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng được các tổ chức ngoài nhà nước sử dụng

 

Trái ngược với đánh giá của các cơ quan nhà nước, các tổ chức ngoài nhà nước thường đánh giá về công tác phòng, chống tham nhũng thông qua cảm nhận, trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp, chuyên gia để đảm bảo tính khách quan hơn. Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI) tiến hành khảo sát người dân, từ năm 2009 - 2020 PAPI khảo sát 146.233 người dân được chọn ngẫu nhiên trên phạm vi toàn quốc để đánh giá hiệu quả quản trị và hành chính công từ trải nghiệm tương tác trực tiếp với chính quyền các cấp. Người dân được lựa chọn ngẫu nhiên từ mọi tầng lớp dân cư chia sẻ những trải nghiệm thực tế của mình khi tương tác với bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương, đồng thời nêu ý kiến phản hồi về hiệu quả quản trị, điều hành, hành chính nhà nước và cung ứng dịch vụ công ở địa phương. Theo chuẩn lấy mẫu hiện đại quốc tế, xác xuất quy mô dân số PPS các đơn vị hành chính đến cấp thôn và lấy mẫu ngẫu nhiên người trả lời, khảo sát trên máy tính bảng. Qua 45-60 phút phỏng vấn trực tiếp, với đặc điểm nhân khẩu đa dạng trên toàn quốc, mẫu đại diện cho mọi thành phần dân tộc ở Việt Nam, trên khắp 63 tỉnh/thành phố, 208 quận huyện, 416 xã phường thị trấn, 832 thôn/tổ dân phố/ấp/bản/buôn, phân khá đồng đều theo giới. Chỉ số PAPI là thước đo định lượng thường niên về hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương. 

 

Nếu Chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) tập trung vào đánh giá, cảm nhận của chuyên gia, doanh nhân thì Phong vũ biểu tham nhũng Việt Nam (VCB) tập trung vào đánh giá cảm nhận, trải nghiệm của người dân. Trong đó, CPI được xây dựng dựa trên việc khảo sát lấy ý kiến của các doanh nhân, các chuyên gia phân tích và 12 tổ chức uy tín trên thế giới. Chỉ số CPI đánh giá 176 nước trên thế giới theo thang điểm từ 0 tới 100, số điểm càng cao được đánh giá là càng trong sạch và không có tham nhũng. Chỉ số cảm nhận tham nhũng từng được đo lường bằng các phương pháp khác nhau nhưng vào năm 2012, phương pháp đo lường đã được sửa đổi một lần nữa, lần này đã sử dụng phép so sánh theo thời gian. Theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế, phương pháp mới này bao gồm 04 bước cơ bản: Lựa chọn nguồn dữ liệu, Chuẩn hóa dữ liệu, Tính toán chỉ số CPI, Báo cáo kết quả.

 

Bước 1: Lựa chọn nguồn dữ liệu

 

Chỉ số CPI được tính toán dựa trên nhiều nguồn dữ liệu về tham nhũng khác nhau. Mỗi nguồn dữ liệu phải đáp ứng các tiêu chí sau để được sử dụng trong tính toán CPI: Đo lường cảm nhận về tham nhũng ở khu vực công; Dựa trên phương pháp đáng tin cậy, cho điểm và xếp hạng nhiều quốc gia; Được tiến hành bởi những những tổ chức uy tín và lập lại thường xuyên; Thang đo trong dữ liệu phải đủ rộng để cho thấy sự khác nhau giữa các quốc gia.

 

Dựa trên các tiêu chí này, có 13 nguồn dữ liệu được sử dụng để tính toán chỉ số CPI: (1) African Development Bank Governance Ratings, (2) Bertelsmann Foundation Sustainable Governance Indicators, (3) Bertelsmann Foundation Transformation Index, (4) Economist Intelligence Unit Country Risk Ratings, (5) Freedom House Nations in Transit, (6) Global Insight Country Risk Ratings, (7) IMD World Competitiveness Yearbook, (8) Political and Economic Risk Consultancy Asian Intelligence, (9) Political Risk Services International Country Risk Guide, (10) Transparency International Bribe Payers Survey, (11) World Bank - Country Policy and Institutional Assessment, (12) World Economic Forum Executive Opinion Survey (EOS), (13) World Justice Project Rule of Law Index.

 

Bước 2: Chuẩn hóa dữ liệu

 

Dữ liệu được chuẩn hóa theo thang từ 1-100 với 0 = cảm nhận tham nhũng thấp nhất và 100 = cảm nhận tham nhũng cao nhất. Quá trình chuẩn hóa về điểm z (z-scores) được tiến hành bằng cách trừ dữ liệu thô cho giá trị trung bình và chia cho độ lệch chuẩn. Để điểm z này có thể so sánh được giữa các bộ dữ liệu, giá trị trung bình chung là khoảng 45 và độ lệch chuẩn chung là khoảng 20 để toàn bộ dữ liệu phù hợp với thang đo CPI 0-100.

 

Bước 3: Tính toán chỉ số CPI

 

Đối với một nền kinh tế trong tính toán CPI, tối thiểu phải có ba nguồn dữ liệu khác nhau. CPI của quốc gia được tính toán như là trung bình đơn giản của tất cả điểm số chuẩn hóa cho quốc gia đó. Tất cả các điểm này được làm tròn.

 

Bước 4: Báo cáo kết quả

 

Chỉ số CPI được đi kèm bởi sai số chuẩn (standard error) và khoảng tin cậy (confidence interval), dùng để nắm bắt sự dao động trong điểm số từ nhiều nguồn khác nhau dùng trong tính toán CPI của quốc gia đó.

 

Phong vũ biểu tham nhũng Việt Nam (VCB) tiến hành phỏng vấn hàng nghìn người dân để tìm hiểu quan điểm và trải nghiệm của người dân. Các cuộc khảo sát đều được thực hiện theo phương pháp luận của Tổ chức Minh bạch Quốc tế mà có tính khoa học và thực tiễn, được kiểm nghiệm và vận dụng tại 150 quốc gia trên thế giới. Khảo sát này dựa trên phương pháp nghiên cứu của Phong vũ biểu Tham nhũng toàn cầu của Minh bạch Quốc tế (TI), đã được thực hiện tại Việt Nam vào các năm 2010, 2013, 2016. Dữ liệu được thu thập trong tháng 7, 8 năm 2019 thông qua các cuộc phỏng vấn trực tiếp với 1.085 người dân tại 19 tỉnh, thành mang tính đại diện trong cả nước. Các cuộc phỏng vấn định tính được thực hiện vào tháng 11/2019 để hiểu sâu hơn quan điểm và trải nghiệm của người dân.

 

Chỉ số quản trị toàn cầu World Bank Group's (WGI) là chỉ số tổng hợp dựa trên nhận xét của người dân, ý kiến của các chuyên gia nghiên cứu, các doanh nghiệp, các cuộc khảo sát do các viện nghiên cứu cùng các nguồn dữ liệu tổng hợp của các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quốc tế tiến hành thu thập. Dữ liệu từ hơn 300 chỉ tiêu của 30 nguồn khác nhau được tính toán thành sáu chỉ số chỉ số quản trị cho sáu nhóm chỉ tiêu. Hệ thống dữ liệu này được Ngân hàng thế giới phân tích dựa trên mô hình thành tố không quan sát (Unobserved Component Model). Bước 1: Sắp xếp dữ liệu từ từng nguồn khác nhau cho sáu nhóm chỉ tiêu lớn Câu hỏi từ từng nguồn được chọn lọc và sắp xếp cho từng nhóm chỉ tiêu lớn. Ví dụ, một câu hỏi khảo sát doanh nghiệp về môi trường quản lý sẽ được xếp vào nhóm chỉ tiêu Chất lượng các quy định (Regulatory Quality), hay một đo lường về tự do báo chí sẽ được xếp vào nhóm chỉ tiêu Tiếng nói và trách nhiệm giải trình (Voice and Accountability). Bước 2: Điều chỉnh thang đo sơ bộ của từng nguồn dữ liệu thành 0 đến 1. Câu hỏi từ từng nguồn được điều chỉnh thang đo có giá trị từ 0 đến 1, với giá trị cao hơn là kết quả tốt hơn. Ví dụ, nếu một câu hỏi yêu cầu câu trả lời có thang từ 1 (thấp nhất) đến 4 (cao nhất), thì điểm số là 2 sẽ được điều chỉnh thang đo thành (2-min)/(max-min) = (2-1)/(4-1) = 0,33. Mặc dù các dữ liệu được điều chỉnh thang đo sẽ dao động từ 0 đến 1 nhưng dữ liệu từ các nguồn khác nhau có thể không so sánh được với nhau. Bước 3: Sử dụng phương pháp Unobserved Components Model (UCM) để tính toán trung bình có trọng số của từng chỉ tiêu ở từng nguồn. Phương pháp UCM được sử dụng để biến dữ liệu được điều chỉnh thang đo từ 0 đến 1 có thể so sánh giữa các nguồn khác nhau, và rồi tính toán trung bình có trọng số 2 của dữ liệu từ từng nguồn cho từng quốc gia. Sáu chỉ số về quản trị cho sáu nhóm chỉ tiêu được báo cáo theo hai cách (i) dưới dạng đơn vị phân phối chuẩn, dao động từ -2. đến 2., và (ii) dưới dạng xếp hạng phân vị (percentile rank), dao động từ 0 đến 100, với giá trị cao hơn tương ứng với kết quả tốt hơn. Điểm quan trọng của WGI là tất cả điểm số đều dược đi kèm bởi sai số chuẩn (standard errors). Sai số chuẩn phản ánh thực tế là khó đo lường chính xác quản trị với bất kỳ loại dữ liệu nào. Trong dữ liệu trình bày dưới dạng biểu đồ, những sai số chuẩn này được chuyển thành 90% khoảng tin cậy hay “sai số biên” (margins of error). Điều này cho biết dao động có khả năng về mặt thống kê dựa theo nguồn dữ liệu sẵn có cho một quốc gia.

 

Chỉ số Liêm chính toàn cầu khác biệt đáng kể so với các thước đo hiện có về quản trị và tham nhũng chẳng hạn như CPI bằng cách sử dụng các chuyên gia địa phương và dữ liệu nguồn minh bạch, thay vì khảo sát nhận thức. Nó dựa trên khái niệm đo lường “điều ngược lại của tham nhũng” - nghĩa là quyền tiếp cận của người dân và doanh nghiệp đối với chính phủ của một quốc gia, khả năng giám sát hành vi của họ và khả năng tìm kiếm biện pháp khắc phục và vận động để được cải thiện quản trị. Dữ liệu kết quả cho phép các nhà hoạch định chính sách, công nghiệp tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và công chúng xác định những điểm mạnh và điểm yếu cụ thể trong các thể chế chính phủ của các quốc gia khác nhau./.

 

3. Thực trạng áp dụng các phương pháp đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng được cơ quan nhà và các tổ chức ngoài nhà nước sử dụng tại Việt Nam hiện nay

 

3.1. Ưu điểm

 

Một là, đánh giá công tác PCTN của chính các cơ quan nhà nước có bước phát triển mới, ngày càng mang tính lượng hóa, có chỉ tiêu cụ thể, có sự tham vấn ý kiến của các chuyên gia, người dân, doanh nghiệp. Ngoài các báo cáo tổng kết công tác PCTN mang tính truyền thống, đơn giản như trước đây cũng bước đầu phát triển được một số Bộ chỉ số để đánh giá về công tác này như PACA index, PAR index với các chỉ tiêu đánh giá cụ thể, phong phú hơn so với các báo cáo tổng kết đơn thuần, có sự thẩm tra, điều chỉnh để đảm bảo độ chính xác hơn. Việc quy định cụ thể các tiêu chí, tiêu chí thành phần sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm áp dụng thống nhất, đồng bộ và đánh giá chính xác về công tác phòng, chống tham nhũng trên phạm vi cả nước, góp phần đánh giá đúng và sát thực tế hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo ở các địa phương về thực hiện quản lý nhà nước về công tác phòng, chống tham nhũng. 

 

Những kết quả đưa ra hàng năm dần nhận được sự ủng hộ và thực hiện nghiêm túc của các địa phương trên toàn quốc. Ý kiến từ các chuyên gia đánh giá cho thấy, đây hướng đi đúng đắn thích hợp, tuy còn nhiều vấn đề cần phải hoàn thiện nhưng kết quả sẽ có giá trị tốt trong việc nhìn nhận lại những yếu kém của công tác này để hoàn thiện. Trong thời gian tới, Báo cáo PACA hàng năm là nguồn tài liệu đầu vào quan trọng của công tác quản lý nhà nước các cấp, của cơ quan xây dựng chính sách cũng như người dân trong mục tiêu hướng tới vì một nền công vụ minh bạch, trách nhiệm, hiện đại phi tham nhũng tại Việt Nam. 

 

Hai là, đánh giá của các tổ chức ngoài nhà nước đối với công tác PCTN của Việt Nam rất phong phú, đa dạng, chuyên nghiệp, độ chính xác và khách quan cao, được dư luận đánh giá cao. Đánh giá của các tổ chức ngoài nhà nhà nước với hàng loạt các chỉ số, hướng tới khía cạnh khác nhau về phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng, với các tiêu chí đánh giá cụ thể, vừa mang tính định tính, vừa mang tính định lượng. Đặc biệt là việc đánh giá được thực hiện thông qua trải nghiệm, cảm nhận của người dân, doanh nghiệp, chuyên gia, mang tính khách quan cao, các tiêu chí, nội dung đánh giá chi tiết, cụ thể, với phương pháp đánh giá phong phú, chuyên nghiệp, hiện đại, lượng hóa với độ chính xác cao như điều tra qua phiếu hỏi, phỏng vấn sâu, sử dụng các thiết bị hiện đại, phần mềm quản lý, xử lý số liệu, dữ liệu chuyên sâu. 

 

Đơn cử như Chỉ số WGI là hệ thống chỉ số mang tính thông tin về hệ thống quản trị của mỗi quốc gia, được sử dụng để đánh giá chất lượng quản trị tại mỗi quốc gia, và được sử dụng để so sánh về công tác quản trị của một quốc gia hoặc giữa các quốc gia trên toàn cầu tại các thời điểm khác nhau, mang tính toàn diện và khái quát cao. Các đánh giá về công tác phòng, chống tham nhũng của các tổ chức quốc tế và tư nhân nhận được sự quan tâm và đồng tình khá lớn từ dư luận xã hội, đặc biệt như Chỉ số Cảm nhận tham nhũng (CPI), Chỉ số PAPI. 

 

Ba là, các đánh giá của tổ chức ngoài nhà nước sử dụng các phương pháp phong phú, mỗi chỉ số đánh giá lại lựa chọn những phương pháp chủ yếu khác nhau. Một số nghiên cứu chú trọng vào phương pháp chuyên gia (CPI chỉ tập trung vào đối tượng khảo sát là chuyên gia, doanh nhân, chỉ số Liêm chính toàn cầu tập trung vào yếu tố chính sách và khía cạnh thể chế của chống tham nhũng, do trưởng nhóm nghiên cứu ở một số nước chuẩn bị sau đó được ác chuyên gia khác xem xét lại một cách kín đáo, các ý kiến chuyên gia được công bố công khai). Một số nghiên cứu khác lại chú trọng vào phương pháp thống kê, tổng hợp, phối hợp từ các chỉ số thành phần như WGI-CC sử dụng: đi khắp thế giới và thu thập các công cụ đo lường của quốc gia mà phần nào đó có liên quan đến tham nhũng, điều chỉnh tỷ lệ của các chỉ số này theo cách thức có thể nhận biết được để có thể lấy bình quân của các chỉ số này, đánh giá mức độ các chỉ số này tương quan với nhau và giả thuyết rằng các chỉ số có mức độ tương quan cao nhất với các chỉ số khác phải chính xác hơn so với những chỉ số mức độ tương quan thấp hơn, lấy bình quân các chỉ số, gán trọng số lớn hơn cho các chỉ số có mức độ tương quan cao nhất với các chỉ số khác. Trường hợp không có dữ liệu của một nước cho một chỉ số cụ thể, thì đơn giản loại bỏ chỉ số đó và tăng trọng số cho các chỉ số còn lại tương ứng theo tỷ lệ, điều chỉnh chỉ số tổng hợp tính toán được sao cho trung bình bằng 0 và độ lệch chuẩn bằng 1, sử dụng thông tin về có bao nhiêu chỉ số có sẵn của một quốc gia và mức độ tương thích với nhau của các chỉ số này giữa các quốc gia để dự kiến “các sai số biên”.

 

3.2. Hạn chế

 

Một là, tính khách quan, nội dung, tiêu chí, phương pháp đánh giá của cơ quan nhà nước còn nhiều hạn chế. Các nội dung của báo cáo tổng kết công tác PCTN còn khá đơn giản, mang tính thống kê là chính, thiếu tính đánh giá, so sánh, đối chứng, chưa đưa ra được dự báo khoa học tình hình tham nhũng, lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng cao để đề xuất giải pháp trọng tâm trong kỳ tiếp theo. Số liệu, thông tin trong một số báo cáo tổng kết, đánh giá của cơ quan nhà nước còn thiếu thống nhất. Các báo cáo tập trung liệt kê kết quả đạt được nhưng những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân chưa được phân tích kỹ lưỡng, chưa chỉ rõ cơ quan, đơn vị, địa phương nào làm chưa làm tốt công tác PCTN. Còn có hiện tượng lặp đi lặp lại đánh giá qua nhiều năm mà chưa đưa ra được biện pháp và lộ trình khắc phục cụ thể.

 

Hai là, việc đánh giá công tác PCTN của các cơ quan nhà nước còn chưa được đánh giá cao về nội dung và tính khách quan, chủ yếu mang tính nội bộ, tự đánh giá mà ít tham khảo đánh giá, trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp bên ngoài. Kết quả đánh giá công tác PCTN hàng năm chưa bảo đảm tính toàn diện, chưa nhận được sự đánh giá cao của dư luận xã hội, còn bị nghi ngờ về độ tin cậy. Sự khác biệt giữa chỉ số trải nghiệm về tham nhũng từ các doanh nghiệp FDI của PCI đến nội dung cảm nhận về PCTN trong đánh giá của PACA, PAR là những minh chứng cụ thể cho việc cơ quan nhà nươc cần phải có những công cụ đánh giá về PCTN hiệu quả, thiết thực ở Việt Nam. 

 

Ba là, đánh giá công tác PCTN của các tổ chức quốc tế mặc dù có tính khách quan và độ tin cậy cao nhưng cũng không phải là tuyệt đối. Vẫn còn những khía cạnh hạn chế nhất định của chúng bao gồm việc am hiểu tường tận về pháp lý, văn hóa Việt Nam. Chỉ số như CPI được một số chuyên gia cho rằng “CPI phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp thiết kế, các thành tố tạo nên hệ thống chỉ số này. Thành tố đầu tiên chính là khác biệt trong quan niệm về tham nhũng bởi hệ thống pháp luật, kinh tế, chính trị và quan điểm về văn hóa xã hội đa dạng giữa các quốc gia”. Ví dụ như việc cho tặng, tài trợ hay ủng hộ tài chính trong hoạt động chính trị ở một số nước được coi là hợp lệ nhưng lại là bất hợp pháp ở các nước khác. Bởi quan niệm khác nhau về tham nhũng, hệ thống chỉ số CPI sẽ được hiểu và triển khai theo các cách khác nhau giữa các quốc gia.

 

Ban đầu, mục đích xây dựng chỉ số WGI là để nâng cao nhận thức về tham nhũng và cung cấp một hệ thống dữ liệu phong phú và thuận tiện hơn cho các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách để phân tích các nguyên nhân và hệ quả của nạn tham nhũng. Tuy nhiên, hình thức và mức độ tham nhũng ở mỗi quốc gia là đa dạng và khác nhau, nhận thức của mỗi tầng lớp xã hội cũng khác nhau và luôn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như kinh nghiệm và văn hóa. 

 

4. Một số giải pháp, kiến nghị

 

Một là, hoàn thiện nội dung, tiêu chí, phương pháp đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng đối với Bộ chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp tỉnh (PACA index) của Thanh tra Chính phủ. 

 

Dựa trên các trụ cột chính là: quản lý nhà nước - thực hiện các biện pháp phòng ngừa - phát hiện - xử lý tham nhũng, cấu trúc nội dung của Bộ chỉ số cần thay đổi linh hoạt hơn theo năm. Ngoài việc cho phép tham chiếu, quy đổi điểm từ chỉ số PAR index về cải cách hành chính do Bộ Nội vụ ban hành, Bộ chỉ số PACA cần mở rộng cho phép tham chiếu, quy đổi điểm số ở một số chỉ tiêu từ một vài bộ chỉ số đánh giá có uy tín của các tổ chức ngoài nhà nước như Chỉ số cảm nhận tham nhũng CPI, Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh PAPI để tăng tính khách quan trong nội dung đánh giá. Cần bổ sung thêm một số nội dung tiêu chí để ghi nhận đánh giá, cảm nhận của người dân đối với công tác phòng, chống tham nhũng như các tiêu chí liên quan đến việc huy động sự tham gia của xã hội trong phòng, chống tham nhũng. 

 

Ngoài Thanh tra Chính phủ là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong hoạt động đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng hàng năm và có sự phối hợp cùng với các đơn vị có liên quan, Ban Nội chính và Trung ương Mặt trận Tổ quốc cần có vai trò là đơn vị tham gia vào quá trình xây dựng nội dung Bộ chỉ số hàng năm và tham gia vào giám sát và thẩm định báo cáo. Ở địa phương, báo cáo này cần phải có sự tham gia đánh giá và thẩm định của Ban Nội chính tỉnh và Mặt trận tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh. Cần quy định việc tổ chức hội thảo góp ý, sự tham gia và góp ý kiến của các chuyên gia vào quá trình xây dựng báo cáo. 

 

Ở cấp trung ương: (i) Thanh tra Chính phủ có trách nhiệm: xây dựng Bộ chỉ số PACA hàng năm; Ban hành tài liệu hướng dẫn, tập huấn, hỗ trợ thu thập tài liệu, đánh giá, xem xét; Thẩm định báo cáo của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Xây dựng, tổ chức công bố Báo cáo đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp tỉnh toàn quốc; (ii) Ban Nội chính trung ương và Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm: Tham gia xây dựng nội dung Bộ chỉ số; Tham gia giám sát, thẩm định báo cáo đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng của cấp tỉnh; Cho ý kiến vào Báo cáo đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp tỉnh toàn quốc do Thanh tra Chính phủ xây dựng.

 

Ở cấp tỉnh: (i) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Thanh tra cấp tỉnh có trách nhiệm: Trên cơ sở các nội dung yêu cầu báo cáo của Thanh tra Chính phủ, tiến hành thu thập tài liệu, tổng hợp số liệu làm bằng chứng lập hồ sơ đánh giá; Thanh tra tỉnh không trực tiếp chấm điểm mà căn cứ vào điểm do các sở ban ngành tự đánh giá cho, căn cứ trên hồ sơ tài liệu để cho điểm nội dung do mình quản lý; Thanh tra tỉnh sẽ tổng hợp kết quả trên cơ sở hướng dẫn chấm điểm và trình bày theo mẫu; Nộp kết quả đánh giá, hồ sơ đánh giá về Thanh tra Chính phủ; Giải trình hoặc cung cấp bằng chứng về những yêu cầu làm rõ của Thanh tra Chính phủ; (ii) Ban Nội chính tỉnh ủy có trách nhiệm: Thẩm định lại đối với các báo cáo của Ủy ban nhân dân cấp huyện và dự thảo báo cáo của cấp tỉnh; (iii) Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh có trách nhiệm: tham gia cùng Ủy ban nhân dân tỉnh trong việc triển khai việc đánh giá, chấm điểm và tổng hợp kết quả; Giám sát, phản biện đối với các kết quả trong dự thảo dự thảo báo cáo của cấp tỉnh.

 

Hai là, các cơ quan nhà nước cũng cần có chính sách khuyến khích, tạo điều kiện tối đa cho các tổ chức ngoài nhà nước thực hiện các đánh giá, khảo sát về công tác phòng, chống tham nhũng để đưa ra các khuyến nghị chính sách cho Việt Nam. Điều này có thể thực hiện thông qua nhiều cách thức như cung cấp đầy đủ, trung thực các thông tin cần thiết cho các chủ thể đánh giá ngoài nhà nước, tham gia tích cực vào việc thực hiện các phỏng vấn, khảo sát khi nhận được đề nghị, chủ động phản hồi để thống nhất nhận thức, cách tiếp cận cho phù hợp với chính sách, quy định của Việt Nam, cử chuyên gia phối hợp, tham gia vào nhóm chuyên gia xây dựng các báo cáo đánh giá của tổ chức ngoài nhà nước./.

 

Trần Lan Hương
Viện Chiến lược và Khoa học thanh tra

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo cáo đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp tỉnh năm 2019 (PACA INDEX 2019)
2. Bộ nội vụ (2020), Chỉ số cải cách hành chính các bộ, cơ quan ngang bộ, ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương PAR index 2020
3. Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI) (2018, 2019), Chỉ số cảm nhận tham nhũng CPI,  Berlin, Đức
4. World Bank, Strengthening the World Bank Group Engagement on Governance and Anticorruption, 21 March 2007
5.https://towardstransparency.org/wp-content/uploads/2018/11/VCB-2019_VN.pdf.

Tổng số lượt truy cập

2982788

Membership Thành viên:
Latest New User Latest: nguyen sigiao
Hôm nay Hôm nay: 0
Hôm qua Hôm qua: 0
User Count Overall: 6
People Online People Online:
Online Online: 22
Members Thành viên: 0
Tổng cộng Tổng số: 22
Tổng cộng
Online Now Online: